Ο καταδότης

Και η κακοήθεια της Ιστορίας

Το παρακολουθώ όλη την βδομάδα. Με ένα αίσθημα ειλικρινής περιέργειας, μπορώ να πω – ήθελα να δω μέχρι που μπορεί να φτάσει. Τελικά κατάλαβα ακριβώς τι είναι αυτό που ονομάζουν » το αντιφατικό αίσθημα αγάπης και μίσους» των Τσέχων για τον σπουδαιότερο εν ζωή συγγραφέα τους. Δεν σκοπεύω να σταθώ εδώ στα ιστορικά στοιχεία, δεν θα σπαταλήσω ηλεκτρονικό χώρο για να προσπαθήσω να αποδείξω, να φανερώσω κίνητρα ή να δικαιολογήσω με λογικές ή παράλογες ισοροπίες ή ακροβασίες. Δεν είμαι ο αρμόδιος και άλλωστε, δεν ενδιαφέρει, είναι άνευ σημασίας, δεν στοχεύω εκεί, χέστηκα τέλως πάντων.

Να τα πούμε εν συντομία; Ας τα πούμε. Στις 13 Οκτωβρίου το τσέχικο περιοδικό Respekt δημοσίευσε έρευνα βασισμένη σε ντοκουμέντα του Τσέχικου Ινστιτούου Σπουδών για τα Ολοληρωτικά Καθεστώτα σύμφωνα με την οποία το 1950 ένα νεαρό μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Τσεχοσλοβακίας ονομάτι Μίλαν Κούντερα κατέδωσε στην αστυνομία έναν άλλο νεαρό Τσέχο, ονόματι Μιροσλάβ Ντβόρασεκ, ο οποίος είχε εγκαταλείψει την χώρα και επέστρεψε κρυφά ως κατάσκοπος της Δύσης. Αυτά πολύ πολύ σύντομα. Μετά το δημοσίευμα, φυσικά, ειπώθηκαν και αντειπώθηκαν και δηλώθηκαν και κατατέθηκαν και τοποθετήθηκαν και ανασκουμπώθηκαν και ίδρωσαν και λαχάνιασαν και κλήθηκαν γενικώς όλοι οι χορευτές του χορού, ειδικοί και ανίδεοι (μηδέ εξαιρουμένου του ίδιου του σκοτεινού αντικειμένου του πόθου βέβαια), να ρίξουν την φιγούρα τους στην πίστα. Διότι φυσικά αντιλαμβάνεται κανείς αμέσως τι σημαίνει η δημοσίευση μιας τέτοιας πράξης για σε συνδιασμό με ένα τέτοιο όνομα. Στο κάτω κάτω, πρόκειται για ένα σημαίνον πρόσωπο της άνοιξης της Πράγας, με δύο διαγραφές από το Κόμμα στην πλάτη, αυτοεξόριστο και τελικώς συγγραφέα του Αστείου. Αν υπάρχει μια εικόνα στο συλλογικό υποσυνείδητο των Τσέχων και όχι μόνο για τους αντιφρονούντες διαννοούμενους σίγουρα τον περιλαμβάνει.

Τελικώς δεν επικράτησε καμία ετυμηγορία, ή τουλάχιστον αυτήν την εντύπωση σχημάτισα προσπαθώντας να παρακολουθήσω τα γεγονότα εξ αποστάσεως, τα έγγραφα μπορεί να ήτα πλαστά, μπορεί και όχι. Εϊναι, πάντως, εμφανές ότι το πραγματικό ερώτημα που προκύπτει απ’ την όλη ιστορία είναι, για άλλη μια φορά, όχι αν τα πράγμα τα έγιναν έτσι  ή όχι ή αν η πράξη είναι ηθικώς επιλήψιμη, αν είναι κατανοητή ή αν παραγράφεται, αλλά αν η προσωπική ζωή ενός ανθρώπου, οι πράξεις και τα πιστεύω του, τον αποκαθηλώνει (ή και, αντίστροφα σε άλλες περιπτώσεις, τον επιβάλει) ως δημιουργό.

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από δάχτυλα ή οποιεσδήποτε άλλες σωματικές απολήξεις. Δεν υπάρχει περίπτωση να μαθαίναμε τίποτα για το περιστατικό αν πάνω στην περίφημη αναφορά (αυθεντική ή όχι) βρισκόταν ένα οποιοδήποτε άλλο όνομα. Θα ήταν μια καθημερινή περίπτωση όπου ένα ανώνυνο μέλος του Κομμουνιστικού κόμματος πληροφορήθηκε για έναν δυτικό κατάσκοπο, έναν εχθρό του Κόμματος και τον κατέδωσε στο καθεστώς. Εμείς θα μέναμε ατάραχοι στις καθημερινές αργοσχολίες μας στον 21ο αιώνα μας και ο δυστυχής κύριος Ντβόρασεκ θα παρέμενε μια αμνημόνευτη για τους πολλούς αναφορά στα κατάστοιχα της ιστορικής έρευνας. Όχι, η μομφή απελευθερώνεται στον αέρα από την στιγμή που την θέση της μεταβλητής στην εξίσωση παίρνει το συγκεκριμένο όνομα που φέρει την συγκεκριμένη σημασιολογία. Και η απάντηση στο ερώτημα που τέθηκε είναι πως ακριβώς λόγω της συγκεκριμένης σημασιολογίας οι κατηγορίες απορίπτωνται. Διότι δεν έχουν στοιχιοθετηθεί πάνω σε ηθικές ή ακόμα και ποινικές (δεν έχω ιδέα αν θα υπήρχαν) ευθύνες ενός απλού υποκειμένου της Ιστορίας, αλλά πάνω σε εκείνη την σημασιολογία της συγκεκριμένης μεταβλητής, δηλαδή στον δημιουργό και το έργο του.

Με άλλα λόγια.

«Η αιώνια επιστροφή είναι ιδέα μυστηριώδης και ο Νίτσε, με τη ιδέα αυτή, έφερε πολλούς φιλοσόφους σε δύσκολη θέση: σκέψου δηλαδή ότι μια μέρα όλα πρόκειται να επαναληφθούν όπως ήδη τα έχουμε ζήσει και ότι ακόμα κι η επανάληψη αυτή θα επαναλαμβάνεται ασταμάτητα! Τι πάει να πει αυτός ο χωρίς νόημα μύθος;

Ο μύθος της αιώνιας επιστροφής μας λέει, αρνητικά, ότι η ζωή που μια για πάντα θα εξαφανιστεί και δεν θα ξανάρθει, μοιάζει με μια σκιά, ότι δεν έχει βάρος. ότι ήδη από σήμερα είναι πεθαμένη, κι ότι όσο άσπλαχνη, όσο ωραία, όσο λαμπερή κι αν είναι, αυτή η ομορφιά, αυτή η φρίκη, αυτή η λαμπρότητα, δεν έχουν κανένα νόημα…»

Κι όμως, η αιώνια επιστροφή, θα μπορούσε να πει κανείς ότι δεν είναι ιδέα τόσο μυστηριώδης, κατά κάποιον τρόπο. Ισχύει, όχι βέβαια για τον άνθρωπο που » μια για πάντα θα εξαφανιστεί», μα για το έργο που θα επιστρέφει ατέρμονα, γι’ αυτό και είναι αυτό που έχει σημασία. Νομίζω ότι το παράθεμα από τις πρώτες παραγράφους της Αβάσταχτης Ελαφρότητας είναι που δίνει την καλύτερη απάντηση.

Advertisements

~ από stavlos στο Οκτώβριος 18, 2008.

6 Σχόλια to “Ο καταδότης”

  1. Όταν εκτιμώ ένα δημιουργό ως αναγνώστης τον εκτιμώ για το έργο του … το οποίο για μένα είναι απεξαρτημένο από τον άνθρωπο που το έχει γράψει . Άπαξ κι ένα έργο δημοσιευτεί ακολουθεί το δικό του δρόμο κι έχει τη δική του ζωή.Οι λεπτομέρειες της ζωής του αφορούν τους βιογράφους του , αυτούς που διαβάζουν βιογραφίες και ενδεχομένως κάποιους μελετητές που θέλουν να ερμηνεύσουν το έργο με βάση τη ζωή του δημιουργού . Ό,τι κι αν γραφτεί ή ειπωθεί για τον άνθρωπο δεν μπορεί με τίποτα να τον μειώσει ως δημιουργό.
    Τώρα αν ο Κούντερα σα φοιτητής υπήρξε καταδότης ή όχι δε με απασχολεί .Στο κάτω κάτω ο πρώτος ήταν ή ο τελευταίος που σε συνθήκες πίεσης ενέδωσε ;

  2. το είχα διβάσει το θέμα σ’ενα αλλο μπλογκ και πραγματικα με εβαλε στην αρχη σε σκέψεις, αλλα στην αρχη..αργοτερα καταλαβα! καλημέρα και συμφωνω με οσα λες!

  3. AΠΈΚΤΗΣΑ Ε-ΜΑΙL!ΘΑΥΜΑΣΙΟ?βλέπω στο τηλεαστυ μια συναυλία του έλβις και τα σπάει.τώρα οσον αφορά τον κούντερα προσφάτως έμαθα ότι ΄φοβούμενος την οκονομική κρίση πήγε και σήκωσε όλα τα λεφτά του απτην τράπεζα όπως ο συγκάτοικός μου.ΟΒΑΜΑ ΟΒΑΜΑ Γ…Α ΤΟΥ ΤΗ ΜΑΝΑ!ΨΗΦΙΣΤΕ ΟΒΑΜΑ ΝΑ ΦΥΓΕΙ Η ΔΕΞΙΑ!ΣΕΙΣΜΟΣ ΣΕΙΣΜΟΣ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟΣ!ο κούντερα είναι καλος πάντως….θ.π. πες αλεύρι…ο κομμουνισμός σε γυρεύει…παρε με τηλ για λεπτομέρειες

  4. Κατ’αρχάς…καλως σας βρήκαμε. Είχαμε να γράψουμε κάτι μήνες και δεν προλάβαμε να ξεμυτίσουμε από το καβούκι μας και μας αρπάξατε απ’τα μούτρα (για αυτό κατά βάση ευθύνεται ο αλήτης ο μορά…μωρός γαρ..ξερετε).

    @ναυτίλος. Η θεωρία της αποσύνδεσης του καλλιτέχνη από το έργο του έχει αναρίθμητους θιασώτες και άλλους τόσους πολέμιους. Αν και βοηθά των αναγνώστη να απολαμβάνει τα έργα ως αυτόνομες καλλιτεχνικές αξίες μη συνδεδεμένες οργανικά με άλλες λογιών λογιών προυποθέσεις ( ποιος το γραψε, που αναφέρεται, μπλα μπλα), δύσκολα μπορεί κάποιος πράγματι να απεμπλέξει το έργο από τις καταβολές του. Κατά την άποψη μου και από αναλυτική σκοπιά πάντα δεν θεωρώ ότι είναι και σωστό. Επίδοξος νομικός η αφεντία μου (αν και χρειάζομαι χιλιες μύριες διαστρικές συμπτώσεις για να γίνω πράγματι ένας) λατρέυω φετιχιστικά τα σύνολα και τα υποσύνολα, τις δομές και τις υποδομές και όπως γίνεται αντιληπτό γουστάρω κολασμένα να τα βλέπω όλα ενταγμένα σ’ένα πλαίσιο…τακτοποιημένα ρε παιδί μου. Τώρα, βέβαια, καταδότης ή μη ο Κούντερα δεν μπορεί να χάσει την ποιότητα του ως δημιουργός πολύ απλά γιατί αυτή δεν συνάγεται απ’το αν ήταν καλό παιδί ή όχι (και τέτοια), δεν είναι δηλαδή η διάγνωση περί τούτου ηθικολογική κρίση αλλά καλλιτεχνική. Μια πληροφορία τέτοια ενδεχομένως όμως δίδει για τους ερευνητές του ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με το έργο του, τον αναχωριτισμό του, τις φοβίες του, τη μανιώδη απόρριψη της πατρίδας του και του παρελθόντος του που αντανακλούνται στα έργα του κτλ.

    @κοπρόγατα καλησπέρα!Να τονίσω ότι συμφωνώ που συμφωνείς με τα όσα λέμε.

    @μορα. Είσαι βλαμμένος. Κι αυτό είναι αξιολογική κρίση. Που σκατά μπορεί να έμαθες ότι ο Κούντερα σήκωσε όλα του τα λεφτά (και τα έβαλε κάτω από το στρώμα του να υποθέσω…) Εσείς οι αριστεριστές έχετε θεματάκι με τη μυθολογία (πολιτικο – κοινωνική και ουχί αρχαιοελληνική βέβαια). Τώρα σχετικά με τις «μορα τρέιντμαρκ» δηλώσεις (που κοσμούν όπως πάντα τα σχόλια σου) του στυλ «έφαγα μια μπάμια, είμαι κομμουνιστής, βλέπεις Ομπάμα είναι καλό και Ολυμπιακός πανσερραικός 4-1», πάντα βρισκόμουν σε αμηχανία για το πως μπορεί ένας άνθρωπος να έχει έναν αχταρμά στη θέση του μυαλού. Τέσπα, ξέρω ότι ανεβαίνεις αθήνα το σαβ/κύριακο και ψαχνω να κρυφτώ. Να ξέρεις το σπίτι μου πυρπολήθηκε από Τσετσένους αυτονομιστές, το αμάξι μου κατασχέθηκε από τον Γκόρντον Μπράουν για να σωθούν οι βρετανικές τράπεζες και το κινητό μου το έκλεψε γιάπης για να πάρει τηλέφωνο τον Κούντερα να τον παρακαλέσει να ξανασκεφτεί την απόσυρση των καταθέσεσων του αφού με την ενέργεια του αυτή βάζει σε κίνδυνο την τραπεζική σταθερότητα του Αφγανισταν. Άρα ότι και να έχεις κατά νου να ξέρεις…δεν θα μπορώ. Αυτά.

  5. το απίστευτο με τον Νίτσε είναι ότι το εννοούσε με απόλυτη ακρίβεια για τον κάθε συγκεκριμένο άνθρωπο, γι την κάθε του κίνηση, την κάθε στιγμή, λόγο.
    Σ αυτό όμως έχεις δίκιο. Κάτι που επαναλμβάνεται με τέτοια ακρίβεια τελικά χάνει το νόημα του, είτε ηρωικό, είτε κοινότοπο…

  6. καλημέρα έχετε προσκληση σε παιχνιδι.. ριξε μια ματια…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: