Περιπέτειες

Για να μετατραπεί σε περιπέτεια ακόμη και το πιο κοινότυπο γεγονός, πρέπει και αρκεί να αρχίσουμε να το διηγούμαστε.

Σαρτρ, Η Ναυτία

Ο Σαρτρ ισχυριζόταν ότι διακατεχόταν από αυτό που ονόμαζε «βιωματική ψευδαίσθηση», έτεινε δηλαδή να βλέπει την ζωή βιογραφικά, πιστεύοντας ότι μια πραγματική κατάσταση δεν διαφέρει από την αφηγημένη αντίστοιχη. Η κατάριψη αυτής της αίσθησης έρχεται με την αμφισβήτηση της έννοιας της περιπέτειας και διατυπώνεται για πρώτη φορά από τον ίδιο στην Ναυτία. «…ένας άνθρωπος είναι πάντοτε ένας αφηγητής ιστοριών, ζει περιτριγυρισμένος από τις ιστορίες του και από τις ιστορίες των άλλων, ανακαλύπτει ότι του συμβαίνει μέσα από αυτές˙και προσπαθεί να ζει την ζωή του σαν να την διηγείται…Πρέπει όμως να επιλέξει: να ζει ή να αφηγείται.» Η περιπέτεια είναι, κατα τον Σαρτρ, μια αδυνατότητα, καθώς είναι υπαρκτή μεν, μη πραγματοποιήσημη δε. Παίρνει υπάσταση μόνο αφηγούμενη – επομένως η μόνη δυνατή χρονική υπόστασή της είναι παρελθοντική. Ενώ τη στιγμή που διαδραματίζεται ένα συμβάν δεν συνοδεύεται από την συνείδηση του ίδιου του συμβάντος, λείπει η συνείδητοποίηση της περιπέτειας, διότι το όποιο γεγονός εκτυλίσεται εντάσεται ομοιόμορφα στην ευθύγραμμη χρονική ακολουθία της πραγματικότητας, η μετέπειτα διήγησή του, ωστόσο, το μετατρέπει αυτομάτως σε περιπέτεια εφόσον του προσδίδει διακριτά χρονικά όρια, το απομονώνει από την ροή της συνείδησης και του δίνει εξ’ αρχής μια αναμενόμενη εξέλιξη (αναμενόμενη όχι με την έννοια ότι δεν είναι απρόσμενη, αλλά που ενέχει την σιγουριά της ύπαρξης μιας εξέλιξης της αφήγησης). Με δυο λόγια, δεν είναι δυνατόν να έχει κανείς μια περιπέτεια γιατί δεν είναι δυνατό να την ζήσει την στιγμή που του συμβαίνει, παρα μόνο να την διαπιστώσει καθώς την ανακαλεί ή την αφηγείται προσδίδοντάς της έτσι αρχή επομένως και τέλος.

Στην Άγνοια, ο Κούντερα διερευνά το ζήτημα της «ανέφικτης επιστροφής», των αυτοεξόριστων που δεν ανήκουν πλέον ούτε στην χώρα που εγκατέλειψαν ούτε στον τόπο εξορίας. Η αδυναμία αυτή της επιστροφής βρίσκεται στον μετεωρισμό της απουσίας, ο οποίος ο οποίος μόνο αφηγούμενος θα μπορούσε να τους δέσει πάλι με τον χαμένο τόπο. Η εξιστόρηση όμως δεν συμβαίνει ποτέ. Κανείς δεν ενδιαφέρεται να μάθει, κανείς δεν ρωταέι, ενώ όλοι μιλούν για τα χρόνια που πέρασαν. Ο άνθρωπος που αποκόπηκε απότομα από την γενέθλια γη και που αναζητούσε τον «νόστο», συνειδητοποιεί ότι η ουσία της ζωής του βρίσκεται στο ταξίδι και όχι στην Ιθάκη˙ και το ταξίδι αν δεν βρει τρόπο να αφηγηθεί δεν υπάρχει, παραμένει ένα μεταίχμιο όπου βρίσκεται παγιδευμένος ο εκπατρισμένος.

Είναι προφανές, βεβαίως, πως το σημείο συνάντησης των παραπάνω σκέψεων έγκειται στην γνώση της δύναμης της αφήγησης καθώς και στο ότι το ασυνείδητο γεγονός που ορίζουμε ως περιπέτεια πραγματοποιείται μονάχα δια μέσου αυτής (της αφήγησης). Αντιλαμβάνεται κανείς στην διάκριση πραγματικής-αφηγούμενης ζωής το δίλημμα για την στάση του συγγραφέα που, είναι γνωστό σήμερα, ταλαιπώρησε τον Σαρτρ ως οπαδό της δράσης και εξαρτημένο από την συγγραφή ταυτόχρονα και που είδαμε και παραπάνω: πρέπει να επιλέξει να ζει ή να αφηγείται. Ίσως πάντως, εάν η Μαντάμ Μποβαρύ, εμποτισμένη με τον ρομαντισμό ότι πρέπει να ζήσει μια ζωή σαν αυτές που διάβαζε στα μυθιστορήματα (ψευδαίσθηση άλλωστε παρόμοια με κείνη του νεαρού Σαρτρ ), είχε υπόψιν της αυτήν την διάκριση, να έβρισκε έναν θάνατο σαφώς λιγότερο τραγικό.

Advertisements

~ από stavlos στο Απρίλιος 11, 2008.

8 Σχόλια to “Περιπέτειες”

  1. Στην εξαιρετική αυτή ανάρτηση να προσθέσω την ιστορία της Σεχραζάντ από τις 1000 και μία νύχτες που λειτουργεί ως αρχέτυπο.
    Για να συνεχίσει να ζει έπρεπε να αφηγείται και αντιστρέφει το δίλλημα του Σαρτρ.»Αφήγηση ή θάνατος».Σου παραθέτω κι ένα ποίημα που κάποτε είχα σημειώσει χωρίς το όνομα του δημιουργού του :

    Tell me a story , great aunt
    so that I can sleep

    Tell me a story , Scheherazade,
    so that I can live.

  2. Έξυπνη η παρατήρησή σου, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το παραμύθι της Σεχραζάντ λειτουργεί όντως ως αρχέτυπο, το αρχέτυπο του συγγραφέα που που αφηγείται για να συνεχίσει να ζει ή αλλιώς «ζει για να διηγείται», κατα τα λόγια του Gabriel Garcia. Από την άλλη, ο Rimbaud, προτίμησε να σιωπήσει νωρίς και να συνεχίσει, αφήνοντας άλλους να πουν ιστορίες γι’ αυτόν.

  3. πω πω πολυ βαρειά αίσθηση των λεγομένων του Σαρτρ. μήπως όμως η στιγμή του έρωτα είναι μια εξαίρεση;

  4. ο έρωτας αποτελεί πάντα εξαίρεση. (προς markosthegnostic)

  5. (@markosthegnostic) πήρες πληρωμένη απάντηση από την κοπρόγατα αν και (@κοπρόγατα) ο έρωτας παίρνει συνήθως τα χαρακτηριστηκά που του επιβάλλουν οι κοινωνικές συνθήκες, που με τη σειρά τους δεν είναι τίποτε άλλο παρά αποτέλεσμα του κοινωνικού ανταγωνισμού (ταξική πάλη), συνεπώς δεν μπορούμε να μιλάμε «πάντα για εξαίρεση» αφού αυτός αντανακλά ουσιαστικά τις κοινωνικές δομές…ΜΕ ΕΧΕΙ ΠΙΑΣΕΙ ΜΑΛΑΚΙΑ..ΜΕ ΣΥΓΧΩΡΕΙΤΑΙ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ..Η ΤΑΞΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΟ ΛΑΘΟΣ ΤΟΥ ΛΕΓΟΜΕΝΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ..ΦΙΛΑΚΙΑ!

  6. ο έρωτας stavlo μου, δεν έχει αλλο χαρακτηριστο απ΄τον ίδιο τον εαυτό του. τιποτα αλλο. ο έρωτας πάιρνει τα χαρακτηριστικά του αντικειμένου του πόθου του. μόνο αυτό. στον έρωτα δεν υπάρχει ταξική πάλη,διαφορετικά δεν θα ήταν έρωτας. Πω, πω εμένα να δείς τη μαλακία με έπιασε νυχτιατικο.. ααα και τι εννοείς με το «πληρωμένη» απάντηση? φιλιά.

  7. Εννοώ «έτοιμη», «άμεση» κάτι τέτοιο…γιατί όταν είδα το σχόλιο του μάρκου του γνωστικού απο κάτω υπήρχε η δικιά σου…και ήταν σα να του απάντησες αμέσως…δεν ήταν αρνητικό το σχόλιο!

    Μ’άρεσε αυτό το: ο έρωτας παίρνει τα χαρακτηριστικά του αντικειμένου του πόθου του…

    Καληνύχτα!!!

  8. καλημέρα, το κατάλαβα οτι δεν ήταν αρνητικό το σχόλιο, απλά δεν κατάλαβα τι ακριβώς εννοουσες. Ευχαριστώ πάντως!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: