O θάνατος της απλότητας

Η πορεία της λογοτεχνίας από τον 19ο στον 20ο αιώνα αποτελεί ουσιαστικά την πορεία της ανθρώπινης ιστορίας από την απλότητα της ρομαντικής περιόδου στην περιπλοκότητα της μοντέρνας εποχής. Αυτό το ζεύγος νοηματικά αντιθέτων εννοιών μπορεί να αποτελέσει, νομίζω, βασικό εργαλείο ανάλυσης των νέων λογοτεχνικών μορφών και περιεχομένων που ανακύπτουν, αλλά και εξήγησης της λογοτεχνικής εξέλιξης.

Το βικτωριανό μυθιστόρημα βασιζόταν πάνω σε μια άτυπη σύμβαση μεταξύ δημιουργού και αναγνώστη που στηριζόταν στην από μέρους και των δύο αποδοχή μιας κοινής πραγματικότητας. Σε μιά εποχή που η λογοτεχνία ήταν ένας θεσμός με βαρύνουσα σημασία και απορροφούσε ακόμα και παραδοσιακά εκκλησιαστικές λειτουργίες όπως η ηθική διαφώτιση, τα παράγωγά της ήταν εκλεκτικές αναπαραστάσεις της καθημερινής ζωής – δοσμένες υπό το πρίσμα της ηθικής, γενικότερα, ορθότητας. Βαδίζοντας γενικά στα χνάρια της Jane Austen, οι εκπρόσωποι της βικτωριανής λογοτεχνίας, παρουσίαζαν μια κοινωνική πραγματικότητα όχι πολυποίκιλη και αντιφατική – όπως ήταν και συνεχίζει να είναι – αλλά με μια μονοδιάστατη απλότητα που εκκινούσε από την αποδοχή του βικτωριανού αξιακού συστήματος. Όπως έυστοχα αναφέρει ο Henry James: «Υπήρχε ένα αίσθημα άνεσης και ηπιότητας που το κοινό είχε πεισθεί πως ένα μυθιστόρημα ήταν ένα μυθιστόρημα, όπως ένα πούντιγκ είναι ένα πούντιγκ, και πως το μόνο που είχαμε να κάνουμε ήταν να το καταπίνουμε

austen.jpg

Σε άλλες ευρωπαικές χώρες αυτά τα εκφραστικά στεγανά είχαν αρχίσει να σπάνε πολύ νωρίτερα απ’ ότι στην Αγγλία. Με την έλευση συγγραφέων όπως ο Flaubert ή ο Baudelaire οι γάλλοι π.χ. είχαν αρχίσει ήδη να ξεπερνούν τη μονοδιάστατη αναπαράσταση της πραγματικότητας και να αναδεικνύουν λησμονημένες πτυχές της ανθρώπινης φύσης. Οι καλλιτέχνες, προς το τέλος του 19ου αιώνα, αρχίζουν γενικευμένα να αποκυρρύτουν σιγά σιγά το « ηθικό τους βάθρο » και αναζητούν νέες διεξόδους.

Ο νέος αιώνας στιγματίστηκε από μια ραγδαία ανάπτυξη όλων των επιστημονικών κλάδων που οδήγησε στην ευρύτατη επερώτηση των αξιακών προτύπων του 19ου αιώνα. Οι αντιφάσεις άρχισαν να γίνονται ολοένα και περισσότερες και η πραγματικότητα όλο και πιο περίπλοκη. Η λογοτεχνική παραγωγή του 20ου αιώνα θα περνούσε σε μια νέα φάση. Τώρα πια η λογοτεχνία είχε να καλύψει ένα ευρύτερο φάσμα αναζητήσεων στο πλαίσιο της κοινωνικής πραγματικότητας. Αυτό το ευρύτερο φάσμα αναζητήσεων οδήγησε το λογοτεχνικό έργο σε μια περίπλοκότητα πρωτόγνωρη μέχρι τότε.

Ο μοντερνισμός, ως καλλιτεχνικό κίνημα, είχε απόλυτη επίγνωση της κοινωνικής πραγματικότητας και των όσων συνέβαιναν σ’αυτή. Πρωοθούσε τη θεωρητική αναζήτηση μαζί με την πρακτική (από τον συγγραφέα) και είχε ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του την έννοια του περίπλοκου. Ασχολείται, πλέον, με μια νέα αντίληψη για το χρόνο, το ασυνείδητο, τη μνήμη καθώς και την αισθητική αντίληψη που τροφοδοτούνται εν πολλοίς από τις αντοίστιχες επιστημονικές αναζητήσεις της εποχής.

ulysses.jpg

Η απλότητα έχει πεθάνει και η ζωή στον 20ο αιώνα – όπως και στην καλλιτεχνική δημιουργία – είναι πια πολυσύνθετη και πολυδιάστατη. Πολιτικές διεργασίες, ανασκόπιση της σεξουαλικότητας, νέες αντιλήψεις γύρω από το ασυνείδητο, το χρόνο, την ηθική συνθέτουν το νέο σκηνικό. Κυριαρχεί η σχετικότητα και ο δυτικός πολιτισμός οδεύει στο μέλλον με ελάχιστη επίγνωση του μέχρι τότε εύκολα αναγνωρίσιμου « ορθού».

Ο χρόνος, η μνήμη, το ασυνείδητο, η καταπίεση, η ηθική επερώτηση και γενικότερα τα μοτίβα που συνθέτουν την μοντερνιστική εποχή στη λογοτεχνία χρειάζονται και νέές μεθόδους έκφρασης για να αποτυπωθούν. Η αφήγηση περιπλέκεται και παίζει με το χρόνο, εμφανίζεται ο εσωτερικός μονόλογος, η τυφλή γραφή ως έκφραση του ασυνείδητου κ.τ.λ.

tseliot.jpg

Η απλότητα που προαναφέρθηκε φυσικά και δεν εντοπίζεται στο επίπεδο της έκφρασης. Νεότερα κινήματα μεταχειρίστηκαν πολύ πιο « πενιχρά » εκφραστικά μέσα από αυτά των ρομαντικών ή των βικτωριανών. Ο θάνατος της απλότητας νοείται περισσότερο ως ο θάνατος της απλοικής αντίληψης της πραγματικότητας. Ως ο θάνατος του ορθού ως κοινά αποδεκτού. Ο συγγραφέας δεν έχει πια εκ των προτέρων κοινό αξιακό σύμπαν με τον αναγνώστη και καλέιται να χτίσει απ’την αρχή μια νέα επικοινωνία με το κοινό του μέσα στον οργασμό των αντικρουόμενων αντιλήψεων της νέας εποχής. Της εποχής του περίπλοκου.

 

 

Ο συντάκτης έχει επίγνωση του πρωτογονισμού και της προκλητικής του ημιμάθειας.

Advertisements

~ από stavlos στο Απρίλιος 1, 2008.

2 Σχόλια to “O θάνατος της απλότητας”

  1. ορίτε τα τιγάρα σας, ορίτε και τα ρέτα…

  2. Όχι ρε πούτη μου, δημιούγησα σκηνικοοό! (το πιασες george ε;)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: