Περί αφήγησης και άλλων δαιμονίων

«Παραμυθάς», είχανε πει μιλώντας για τον Marques. Πράγματι, κάποιος που επίνοεί μαγικές ιστορίες ανθρώπων – όχι απαραίτητα δράματα ή κωμωδίες γιατί η ζωή ποτέ δεν έχει μόνο μία ερμηνεία, αλλά ιστορίες – και κυρίως κάποιος που τις αφηγείται με τέτοια τέχνη, που μετέτρεψε την αφήγηση των ιστοριών του σε μερικά από τα σπουδαιότερα πνευματικά έργα του παρελθόντος αιώνα, είναι σίγουρα ο μεγαλύτερος παραμυθάς.

markez.jpg

Υπάρχουν πολλά μυθιστορήματα, διηγήματα ή νουβέλες (αν υποθέσουμε ότι αυτοί οι τρεις όροι αρκούν για να κατηγοριοποιήσουμε όλα τα είδη της πρόζας) που επικεντρώνουν στην αφήγηση μίας ή πολλών ιστοριών μεγέθους εχουσών (ή «με αρχή, μέση και τέλος» όπως συνηθίζουμε να λέμε στην νεοελληνική). Η αφηγηματικότητα συναντάται σε όλο το εύρος της πεζογραφίας του 20ου αιώνα. Από τους Λατινοαμερικάνους συγγραφείς εώς τον Μαχφούζ και νεότερους δημιουργούς που έδωσαν και συνεχίζουν να δίνουν νέους δρόμους στην στην έντεχνη αφήγηση, όπως η Τόνι Μόρισσον ή ακόμα η Τζάνετ Γουίντερσον ή ο Αλεσσάντρο Μπαρίκκο. Φυσικά, δεν μιλάμε σε καμία περίπτωση για κάποια οργανωμένη σχολή ή ρευμα, ούτε καν για κάποια στοιχειώδη κοινά χαρακτηριστικά.Το ζήτημα είναι η ίδια η αφήγηση. Οι τεχνικές της απασχόλησαν με ποικίλους τρόπους φιλόλογους και θεωριτικούς κατά καιρούς. Η ευρύτερη έννοια της αφήγησης έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης πολλάκις, ιδιαίτερα από την δεκαετία του 1960, όταν άρχισε να αναπτύσεται ο κλάδος της αφηγηματολογίας.

mahfouz.jpgcover_winterson.jpgsilk.jpg

Γίνεται συχνά η σύγχιση μεταξύ πλοκής και αφήγησης. Eίναι σημαντική όμως η διάκριση μεταξύ των δύο. Ως αφήγηση, λοιπόν, μπορούμε να ορίσουμε την γραπτή ή προφορική διαδικασία εξιστόρησης πραγματικών ή φανταστικών γεγονότων. Βεβαίως, η αφήγηση δέν περιορίζεται μονάχα στον προφορικό ή γραπτό λόγο. Κάθε έργο τέχνης, πέρα από την περιγραφική, ερμηνευτική, συμβολική ή όποια άλλη προσέγγιση χρησιμοποιεί, περιέχει μια αφηγηματική αναπαράσταση του θέματός του. Στην καθημερινότητα η αφήγηση είναι διαρκώς παρούσα καθώς η κάθε εμπειρία οργανώνεται με μια αφηγηματική διαδικασία. Δεδομένου ότι ο χρόνος είναι συμβατική έννοια, η κάθε βιωμένη στιγμή τακτοποιείται στην εξελικτική γραμμή του παρελθόντος, μετατρέπεται δηλαδή σε παρελθόν μόνο εφόσον την αντιληφθούμε αφηγηματικά ή την αφηγηθούμε σε κάποιον τρίτο. Γι’ αυτό και η αφήγηση διατρέχει ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία. Ο άνθρωπος ανέκαθεν διηγούταν ιστορίες για να περιγράψει όσα δεν μπορούσε να ορίσει άμεσα με τις λέξεις.

Ασχέτως, επομένως, των αφηγούμενων ιστοριών, η ίδια η αφηγηση είναι ένα ένα αντικείμενο προς εξέταση μείζονος σημασίας. Η συζήτηση γύρω από αυτήν είναι μεγάλη και πολύπτυχη, ιδιαίτερα τώρα που έχει διογκωθεί τόσο το φαινόμενο των βιβλίων που γράφονται μόνο και μόνο επειδή ο συγγραφέας τους διαθέτει την νηπιακή ικανότητα να σκηνοθετήσει ένα «στόρυ». Διότι υπάρχουν αφηγηματικότητες και αφηγηματικότητες. Δεν υπάρχει λόγος να επαναλάβουμε εδώ πως το έργο της λογοτεχνίας δεν είναι η σχηματική περιγραφή κάποιων χαρακτήρων και η εξιστόρηση πέντε-δέκα γεγονότων και ότι ο εγκλωβισμός στο «στόρυ» καταργεί την πραγματική λειτουργία της πρόζας (σχετικά μ’ αυτό παραπέμπω στο σχετικό κεφάλαιο του εξαιρετικού δοκιμίου του Κούντερα «Ο Πέπλος«). Απλώς θα τονίσουμε ότι μέσα από την αφήγηση μπορεί ένας συγγραφέας να πει πολλά περισσότερα απ’ όσα με την ίδια την ιστορία.

Υ.Γ.: Να σημειώσω μονάχα ότι από τα ονόματα που αναφέρω παραπάνω εξαιρώ σκόπιμα κάποιους συγγραφείς όπως ο Κοέλο, πρώτον, γιατί δεν πιστεύω ότι ο άνθρωπος έιναι σοβαρός , μάλλον μας δουλεύει, και δεύτερον επειδή αναφέρομαι σε άμεση αφήγηση, όχι στην αφήγηση αλληγορίας. Η διαφορά έγκειται στο ότι αφήγηση αλληγορίας ενέχει συμβολικά στοιχεία, ενώ η αφήγηση ώς μίμηση καθημερινών ιστοριών είναι άμεση αναπαράσταση χωρίς τίποτα το συμβολικό.

Υ.Γ 2: Το κείμενο αυτό είναι εξόχως θεωρητικό με βάση τα κριτήρια του blog και δεν ενθαρύνουμε την ανάγνωσή του (εδώ που τα λέμε δεν επικροτούμε και το περιεχόμενό του καλά καλά), αλλά τι να κάνουμε, άνθρωποι είμαστε και ‘μείς, παρασυρθήκαμε από τον πειρασμό…

Advertisements

~ από stavlos στο Μαρτίου 26, 2008.

2 Σχόλια to “Περί αφήγησης και άλλων δαιμονίων”

  1. πραγματικά υπέροχο blog!
    όσο για το συγκεκριμένο ποστ, συμφωνώ απόλυτα με τα όσα λέτε, ιδιαίτερα με το Υ.Γ. για τον Κοέλο!
    καλημέρα και χαίρομαι πολυ που σας βρήκα!!!

  2. Κοπρογατί μου, χαίρομαι που βλέπω πως ο Μπεστσελεριστώτατος κ.Κοέλο έχει κι άλλους αντι-οπαδούς στην κοινότηα των ελληνικών blogs.
    Καλημέρα και σε σένα (αν και λίγο καθυστερημένα).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: